29 maj Jakie są rodzaje stali?
Stal to stop żelaza z węglem, w którym zawartość węgla nie przekracza około 2,1%. Podstawowy podział obejmuje stal niestopową (węglową) i stopową, a gatunek stali poznasz po oznaczeniu, np. S235JR (stal konstrukcyjna) albo 1.4301 (stal nierdzewna). W tym wpisie wyjaśniamy klasyfikację stali, sposób czytania oznaczeń oraz to, które gatunki wykorzystuje się w wyrobach takich jak kraty pomostowe i stopnie schodowe.
Co to jest stal?
Stal to jeden z najczęściej używanych i najważniejszych materiałów konstrukcyjnych na świecie. Rozglądając się dookoła, niemal zawsze zobaczymy coś, co zostało wykonane ze stali.
Stal to stop żelaza z węglem, obrabiany plastycznie i cieplnie, o zawartości węgla nieprzekraczającej około 2,1%, co odpowiada granicznej rozpuszczalności węgla w żelazie. Zawartość węgla jest jednym z kluczowych czynników wpływających na twardość i wytrzymałość stali. Oprócz węgla stal zawiera niewielkie ilości innych pierwiastków, a w stalach stopowych celowo dodaje się m.in. chrom, nikiel czy molibden. Więcej o składzie przeczytasz w artykule z czego składa się stal.
Gatunki i rodzaje stali
Podstawowy podział stali uwzględnia dwie dominujące grupy: stal niestopową (węglową) i stal stopową. Właściwości stali węglowej zależą przede wszystkim od zawartości węgla; najpopularniejsze stale konstrukcyjne, np. S235JR, to stale niestopowe o niskiej zawartości węgla, dobrze spawalne i łatwe w obróbce. Stal stopowa zawiera dodatki stopowe, takie jak chrom, nikiel czy molibden, które modyfikują jej właściwości, np. zwiększają odporność na korozję albo ścieranie. W zależności od składu i przeznaczenia mówimy m.in. o stali konstrukcyjnej, narzędziowej, trudnościeralnej, nierdzewnej i kwasoodpornej.
Oznaczenia stali: jak je czytać
Oznaczenia gatunków stali to swego rodzaju „język”, który pozwala zrozumieć, z jakim typem stali mamy do czynienia i do czego jest przeznaczona. W Europie stosuje się dwa systemy: znakowy (PN-EN 10027-1) i cyfrowy (PN-EN 10027-2).
| Oznaczenie | Co oznacza |
|---|---|
| S235JR | S: stal konstrukcyjna; 235: minimalna granica plastyczności 235 MPa; JR: udarność 27 J w temperaturze +20°C |
| C45 | stal niestopowa o zawartości około 0,45% węgla |
| 1.4301 | numer cyfrowy stali nierdzewnej chromowo-niklowej (znakowo X5CrNi18-10, dawniej 0H18N9) |
| 1.4404 | numer cyfrowy stali kwasoodpornej z molibdenem (znakowo X2CrNiMo17-12-2) |
Dzięki oznaczeniom można dobrać właściwy gatunek do konkretnego zastosowania i porównać oferty różnych dostawców.
Jakie stale stosuje się w kratach pomostowych
Kraty pomostowe i stopnie schodowe Stolmex wykonuje się w trzech wariantach: ze stali konstrukcyjnej S235JR zabezpieczonej powłoką cynkową (kraty ocynkowane), ze stali nierdzewnej 1.4301 oraz ze stali kwasoodpornej 1.4404 (kraty nierdzewne i kwasoodporne). Wybór zależy od środowiska: stal 1.4301 stosuje się w środowiskach o kategorii korozyjności C1-C3, a 1.4404 nawet w C5. Różnice między gatunkami nierdzewnymi opisujemy w tekście inox czy stal nierdzewna, a budowę samej kraty w artykule krata WEMA: co to jest.
Najczęstsze pytania
Czy stal węglowa i stal czarna to to samo?
W praktyce tak. „Stal czarna” to potoczna nazwa zwykłej stali węglowej (niestopowej) bez powłoki ochronnej, w odróżnieniu od stali ocynkowanej czy nierdzewnej. Jest podstawowym materiałem konstrukcyjnym, używanym m.in. w budownictwie.
Czy stal chromowana to osobny rodzaj stali?
Nie. Stal chromowana to stal pokryta powłoką chromu, która poprawia odporność na korozję i wygląd. Nie należy jej mylić ze stalą nierdzewną, w której chrom jest składnikiem stopu.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze gatunku stali?
Na wymagania wytrzymałościowe, środowisko pracy (korozyjność), sposób obróbki i łączenia oraz koszt. Oznaczenie gatunku podpowiada najważniejsze właściwości, a przy wyrobach budowlanych warto sprawdzić też dokumenty producenta.
